Như kế hoạch đã đặt ra cho một năm “gap year”, sau khi đã đầu tư rất nhiều thời gian và tâm sức cho việc tìm kiếm cơ hội học tiến sĩ, trong lúc chờ đợi những kết quả cuối cùng, mình bước vào hành trình trải nghiệm với vai trò là tình nguyện viên làm việc vườn/nông trại và sống trong bản làng ở gần rừng để hiểu hơn về đời sống, văn hóa của cộng đồng gắn với rừng. Hành trình bắt đầu vào ngày 1/3 và tạm kết thúc vào ngày 10/5, có thể tiếp tục vì vẫn còn vài vùng đất muốn được ghé đến.
Thật sự thì bản thân cảm thấy thỏa mãn với hành trình đã qua, cảm giác như được Chúa dẫn dắt gặp đúng người đúng lúc, dù cũng có những vấn đề khiến mọi thứ diễn ra không như kế hoạch hoặc hình dung ban đầu. Sau đây mình sẽ ráng kể tóm gọn một số trải nghiệm đã có cùng những con người thú vị mà mình đã gặp nhé:
1. Tình nguyện viên nông nghiệp xanh
Suốt trong hơn hai năm qua, mình lượn lờ trong group “Tình nguyện viên nông nghiệp xanh” hầu như mỗi ngày, đọc hầu hết mọi bài viết mới chỉ để tìm và lưu lại những nơi lưu trú dạng homestay/farmstay phù hợp gần rừng, núi đồi, sông suối, với yêu cầu về thời gian và nội dung làm việc cho TNV cũng hợp lý (không mang cảm giác tận dụng quá mức). Thông thường, tối đa 4h làm việc, bao gồm thời gian nghỉ ngơi khi mệt và nấu nướng chung là khoảng thời gian mình thấy hợp lý nhất cho việc kết hợp vừa làm TNV vừa có thời gian để làm việc riêng (như làm việc từ xa) hoặc đi du lịch ở khu vực xung quanh. Đổi lại là việc có được chỗ nghỉ (thường là phòng có giường tầng chung với các TNV khác, hiếm hoi mới có những khu lưu trú đảm bảo có phòng riêng cho TNV) và ăn uống (thường vẫn là ăn chung, sinh hoạt trong không gian chung). Những nơi yêu cầu 4-6 tiếng làm việc thường sẽ là các nông trại cần dạng TNV thật sự muốn học và trải nghiệm công việc làm vườn chuyên sâu để về sau có thể theo đuổi con đường làm nông nghiệp riêng, hoặc dạng TNV làm gì cũng được để đổi lấy chỗ ăn ngủ. Mình thì không ủng hộ việc một farm/home mong muốn TNV làm 5-6 tiếng, nhất là việc làm vườn như nhổ cỏ, đào cỏ, làm đất, trồng cây hay dịch vụ, vì với mình đó là hình thức lợi dụng lao động với chi phí thấp gắn mác “cơ hội trải nghiệm”. Sau ngần ấy thời gian làm những việc trên, cộng với thời gian ăn uống và nghỉ trưa, TNV sẽ còn rất ít thời gian để làm việc cá nhân, tập trung sở thích khác và với khoảng thời gian trung bình 2 tuần làm TNV thì cũng khó có thể học được điều gì nhiều.
Vì vốn thích được một mình, có không gian riêng, không muốn phải ăn uống chung, chia sẻ chung chỗ ngủ và trò chuyện tương tác với những người khác rất mất năng lượng (mình hiểu bản thân) nên mình thường chỉ chú ý đến những nơi có thể đảm bảo phòng nghỉ riêng cho TNV với khung thời gian làm việc trong 3-4h/ngày. Thường thì đây là những nơi có dịch vụ lưu trú/cà phê có quy mô, nguồn lực lớn hơn, tính chất hoạt động chuyên nghiệp hơn các nông trại thông thường, họ coi trọng tính “win-win” cho đôi bên và thường không tìm nhiều TNV cùng một lúc. Nhìn chung, với nhu cầu cá nhân là được một mình nhiều nhất có thể, còn lại làm việc gì cũng được miễn có vườn tược để chạm đất, thì cơ hội để mình tìm được nơi phù hợp không có nhiều. Mình nghĩ thôi thì thà thuê một nơi ở riêng có chiếc vườn nhỏ, gần thiên nhiên núi đồi đồng cỏ, rồi thích trồng hoa, trồng cây gì thì tùy và mình đã tìm được một nơi lý tưởng như thế ở Pleiku để ở trong hai tháng trước Tết âm lịch, như một chốn nghỉ dưỡng đúng nghĩa. Cơ hội làm TNV chỉ thực sự bắt đầu khi mình tình cờ nhìn thấy thông tin tìm TNV của The Interlude – Art Retreat Hoi An vào tháng 2/2026 với yêu cầu làm việc nhẹ nhàng khoảng 4 tiếng để đổi lấy chỗ nghỉ (không gồm ăn uống) là một chiếc phòng riêng rộng rãi cách biệt, có phòng vệ sinh riêng, với khu vườn nhỏ rất xinh xắn kèm ba em mèo ngoan, sát cạnh làng rau Trà Quế. Vốn yêu thích Hội An và từng tìm thuê phòng trọ với ý định sống vài tháng ở Hội An mà khó quá, vì thuê phòng ngắn hạn, sạch sẽ với đầy đủ đồ dùng thì chi phí khá cao, nên mình xem đây là cơ hội rất phù hợp để được trải nghiệm việc sống ở Hội An, được tiếp đất, sống chậm, rèn bản thân ngủ sớm dậy sớm… để hồi phục hẳn bệnh về giấc ngủ. Xem xét review trên vài nền tảng thì thấy The Interlude – Art Retreat Hoi An nhận được nhiều đánh giá rất tích cực về không gian, con người, mô hình và chất lượng dịch vụ nơi đây nên mình lại càng yên tâm và chuẩn bị tinh thần cho việc ở lâu dài (ít nhất 2 tháng). Làm TNV sẽ được coi như nhân viên không chính thức trong khu lưu trú chứ không phải là khách, nên cách được đối xử sẽ khác nhau. Với vai trò này, tháo gỡ mọi danh tính, khi mọi người không biết rõ mình là ai (hoặc có biết qua), cũng là lúc luyện tâm, thu nhỏ cái tôi, học khiêm nhường, học sống đúng với trách nhiệm và vai trò của mình, học quan sát phản ứng trong nhiều tình huống (vì sẽ có khác biệt trong mong đợi, sẽ có ánh nhìn từ người ngoài…).
2. Tình nguyện viên một tháng tại The Interlude – Art Retreat Hoi An
Tại đây thì công việc của mình mỗi sáng thường sẽ là nhặt lá trên hồ bơi, nhặt và quét hoa lá trong sân vườn, thi thoảng mới vớt bèo, nhổ, cắt cỏ và lá già, mỗi tuần sẽ hút cặn hồ bơi một lần. Thông thường mình sẽ lên giường lúc 10h (thay vì 12h hay 1h sáng như trước kia) và dậy lúc 6h, xong chuẩn bị đồ ăn sáng với pha ly cà phê trước khi bắt đầu việc vào lúc 7h hoặc 7h15. Buổi sáng khu vườn rất đẹp, nắng sớm rất tươi, chim hót líu lo, mấy em mèo thi thoảng lại chơi ngoài vườn, nên mình xem công việc này như một cách hành thiền, từ tốn, nhiều lúc đi chân đất để được chạm và nối đất; cũng nhiều lúc sẽ đeo tai nghe để nghe một số clips chia sẻ dài tầm 1 tiếng trên youtube (thường là về chủ đề sống tỉnh thức và tâm linh tu tập). Tuy công việc nghe nhẹ nhàng vậy mà sau tầm 2h30-3h làm việc với khoảng 5′ nghỉ ngơi sau mỗi 45′ là đã thấy nhức mỏi lưng do hay cúi người, tay bủn rủn nhất là những khi cầm chổi quét nhiều, vì cần lực quét mạnh để gom hoa giấy rụng trên cỏ. Tuần đầu chưa quen thì sau khi ăn trưa mình thường nằm bẹp trên giường để nghỉ ngơi đến tầm 3h chiều mới cảm thấy cơ thể khỏe, hồi năng lượng trở lại. Vậy nên mới bảo yêu cầu TNV làm 5-6 tiếng các việc chính thì sẽ rất khó cho TNV để có thời gian khám phá và làm việc riêng. Điểm đáng tiếc khiến mình phải rời nơi này sau một tháng là vì dù chiếc phòng ở khu biệt lập cho TNV rất sang, tiện nghi và rộng rãi, mình lại cảm thấy bất an mỗi tối khi ngủ ở đây và đêm nào cũng phải bật đèn sáng trưng, chất lượng giấc ngủ chỉ tệ đi thay vì hồi phục. Trước đó thì nhờ thời gian trên Pleiku mà mình đã cải thiện bệnh rõ rệt, chỉ duy trì uống một viên magie (khoáng chất cần thiết thông thường), thậm chí nhiều ngày ngủ tự nhiên trở lại không cần uống thêm gì, nên việc thay vì có giấc ngủ ổn định thì bệnh trở nặng khiến mình lo lắng. Mình với RN cũng hay cãi nhau chí chóe trong thời gian lưu trú nơi đó. Mình nghĩ là do bản thân không hợp với năng lượng chiếc phòng chứ người khác từng ở không gặp vấn đề gì. Điểm siêu tích cực là mình được trải nghiệm đời sống ở Hội An như thể là người địa phương, khám phá ra nhiều điểm ngắm hoàng hôn đẹp, vẫn yêu thích con người, cảnh quan và môi trường sống yên bình nơi đây lắm. Cuối tuần nếu muốn có thể chạy xe ra Đà Nẵng, chạy vòng vòng bán đảo Sơn Trà để ngắm rừng, hoặc chạy xe về nhà (80km) để chơi với cháu, với chó và khu vườn nhà. Sau này nếu được, Hội An có thể là điểm dừng chân lâu dài phù hợp, cân bằng nhiều yếu tố cho mình.
Bây giờ mới tới phần quan trọng nè, đó là về những nhân vật thú vị mà mình có cơ duyên được gặp:
– Đó là Vinh, giám đốc nghệ thuật của The Interlude – Art Retreat Hoi An. Vinh học bên kiến trúc, đã từng làm nhiều công trình ở nhiều nơi, đã từng đi trải nghiệm ở những vùng đất khác nhau trong nước trước khi chọn dừng chân tại Hội An và tham gia thiết kế, gầy dựng nên khu retreat này từ những ngày đầu. Vinh, cũng như mình, vì đã tương tác tiếp xúc nhiều với đủ kiểu người và mệt mỏi giữa thế giới đó, nên có nhu cầu rút lui về tận hưởng sự một mình với những điều nhỏ bé xung quanh. Vinh vui thích với việc làm vườn, chăm và trồng các loại cây, hoa cỏ kể cả những chiếc chậu cây bé xinh; Vinh cưu mang em mèo mẹ vô chủ, vui với việc nhìn ngắm những chú cá và chọn thực hành “chánh niệm” trong việc vẽ và chăm sóc không gian khu retreat. Dù không theo đạo Phật, qua nhiều chuyện xảy ra trong cuộc sống, Vinh bảo cũng đã học cách kiểm soát cảm xúc, sự nóng tính của ngày trước, học cách buông bỏ trước những điều bất như ý và những người không tốt từng gặp phải… Mình hay đùa là Vinh gần như là người đàn ông hoàn hảo với các kỹ năng sống, sửa chữa nhà cửa vườn tược, rất đa năng và có chiều sâu nội tâm, mỗi tội cần học thêm việc nấu ăn :)).
– Đó là Hạnh, qua sự giới thiệu của em Linh Fulbrighter vào một ngày cần cuối thời gian ở Hội An của Mình. Hạnh cũng từng có thời gian làm mảng truyền thông tại một tổ chức bảo tồn nên tụi mình có điểm chung ban đầu để kết nối. Hai đứa bằng tuổi, vẫn một mình, lại có thêm nhiều điểm tương đồng khác nên có thể dễ dàng trò chuyện sâu và lâu một cách vui vẻ thoải mái. Hạnh cũng là một cô gái độc lập và độc đáo với rất nhiều chuyến đi trải nghiệm một mình, có thể dễ dàng xin lưu trú tại nhà người dân địa phương, ở lâu và hòa nhập rất nhanh tại mọi nơi bạn ấy đến. Khác với mình (là đứa không thích tương tác kết nối với nhiều người), Hạnh mang năng lượng tích cực, hào sảng, cởi mở và dễ làm bạn, kết thân với những hội nhóm mới. Cô gái độc lập ấy, sau khi trải nghiệm nhiều nơi và khám phá nhiều thể loại công việc, đã chọn dừng chân tại Hội An, làm một công việc phù hợp cho phép bạn ấy thường xuyên di chuyển/đi công tác đến nơi khác, chọn sống vui, chăm sóc một em chó cưng mà bạn ấy coi như là con, không có nhu cầu phải có gia đình và sự ổn định.
– Đó là một người chị TNV khác từng ở khu retreat trước mình mà mình chỉ được nghe kể lại, chưa rõ danh tính cụ thể. Trong khi mình có “phàn nàn” về việc wifi trong phòng rất yếu (hầu như không kết nối được), về chiếc điều hòa có lúc không hoạt động khiến căn phòng gỗ nhiều cửa kính nóng phừng lên giữa ngày nắng, về việc thiếu dụng cụ nấu ăn cơ bản, về việc không ngủ được thì được biết chị gái ấy chưa từng có một lời yêu cầu hay góp ý nào (thời điểm chị ấy ở là mùa đông ở Hội An). Được biết, chị ấy đang trong hành trình tu tập và di chuyển qua nhiều nơi, chị rất hay ngồi thiền trước cửa phòng, hay đi bộ từ khu retreat ra biển các buổi chiều, hay lặng lẽ làm việc đúng yêu cầu và hạn chế trò chuyện, chỉ ăn uống đơn giản bằng cách luộc mọi thứ… Thậm chí, có những ngày đầu tháng 3 trời mưa gió, nước trong phòng tắm rất lạnh (vì không có bình nóng lạnh), mình có bình đun nước nhưng không có xô chậu để nấu và pha nước ấm để tắm, nên chỉ có thể vừa tắm vừa chạy tại chỗ thật nhanh cho bớt lạnh. Ấy vậy mà chị gái ấy, trong mùa đông, có nhiều ngày chấp nhận tắm nước buốt lạnh, còn khuyên chị tạp vụ là hãy tập tắm nước lạnh nhiều vào. Chị gái ấy có lẽ không cần wifi để làm việc nên chưa bao giờ nhờ điều chỉnh lại wifi. Chị ấy dường như tu tập theo cách thiểu dục tri túc, coi mọi điều kiện sống dù bất lợi là cơ hội để thực tập rèn thân tâm, nhưng cũng vì vậy mà chị ấy đang tạo ra một hệ tiêu chuẩn/yêu cầu thấp mà chủ khu retreat sẽ dễ so sánh với nhu cầu của các TNV khác. Tự dưng, mình cảm thấy mình phiền hà khi nhờ sửa điều hòa, khi nhờ điều chỉnh wifi (dù là một điều cơ bản trong phần mô tả về những thứ TNV có thể nhận được để lưu trú cộng tác), phải tự sang nhà hàng xóm liên hệ xin dùng nhờ wifi của họ và gửi ít quà cảm ơn sau đó, khi nhờ chuẩn bị thêm vài dụng cụ bếp cơ bản như xoong nồi và thớt… Nhìn chung, mọi người ở khu retreat rất thiện lành và dễ chịu, chỉ là đôi khi mọi người không để tâm sâu đến nhu cầu của TNV và việc mình nhờ mọi người giúp bổ sung/sửa cũng là giúp cải thiện điều kiện sống cho các bạn TNV về sau. Chị gái kia, với mình, giống như một vị cao thủ ẩn danh, và cách chị ấy thực tập, tu tập, thật sự rất đáng nể…
Vì lo lắng về giấc ngủ mà mình liên hệ Thắng – em chủ nhà mình từng thuê trên Pleiku để hỏi, kiểu có bí quyết gì từ lúc xây hay sau này giúp căn nhà mang cảm giác an yên ngay từ ngày đầu tiên mình đặt chân đến không. Ở căn nhà đó, mình cảm giác khác hẳn, rất an trong tâm lý và giấc ngủ, như thể căn nhà được bảo vệ từ năng lượng xấu/vong linh (mà có thể hợp và theo mình) không thể xâm nhập. Thắng ban đầu bảo mình có thể lên ở lại 2 tuần miễn phí, sau mình quyết định thuê và trả phí cho ít nhất một tháng (thay vì cảm giác nợ/không thoải mái nếu nhận miễn phí), kết hợp với đi trải nghiệm vài nơi khác và còn dự định vào Đăk Lak, Đà Lạt và ra biển đảo Lý Sơn. Đây cũng là lúc mình hiện thực hóa mong muốn được sống ở bản làng, tiếp xúc sâu với bà con đồng bào như đã ấp ủ từ lâu nay dù nguồn lực tài chính tự túc và thời gian hạn chế, dù đây chỉ là sở thích và mối quan tâm cá nhân chứ chẳng phục vụ cho mục đích nghiên cứu nào. Được sự giới thiệu của Thắng, mình cũng biết đến Green Beli Farm, cũng là nơi mình chọn đến và làm TNV nông nghiệp đúng nghĩa trong hai tuần và mình sẽ kể sau.
3. Gần một tuần ở thôn Đăk Tăng, xã Măng Bút (huyện Kon Plong cũ) tiếp xúc với đồng bào người Xê Đăng
Mình liên hệ và được sự giúp đỡ của A Siu, một bạn trẻ người địa phương mà cũng đã được anh chị em trong cộng đồng bảo tồn biết đến nhiều. Siu từng tham gia dự án bảo tồn ở Kon Plong (của FF và GreenViet) ở vai trò TNV hỗ trợ các hoạt động dự án trước khi chính thức trở thành nhân sự của GreenViet, sau đó làm việc trong vài năm trước khi trở lại với nghề giáo và gắn bó với thôn Đăk Tăng quê nhà. Ban đầu mình có nhờ Siu giới thiệu kết nối giúp để mình ở nhờ một gia đình nào đó trong thôn (miễn có chỗ để ngủ), xong phụ việc của gia đình như làm nương rẫy hay đi cùng anh chị em trong nhà đi rừng hái rau, nấm,… Nghĩ là vậy nhưng thực tế sẽ có nhiều bất tiện cho gia đình mình ở nhờ, đặc biệt là khi mình là nữ. May mắn thay là Siu cũng thi thoảng có bạn bè, khách tới chơi và nhà cũng có không gian cho khách lưu trú tạm (mẹ Siu nhường phòng riêng cho mình…) nên ở nhà Siu sẽ phù hợp hơn.
Trước ngày lên đường tầm 5 ngày thì mình bị cảm cúm, mà bệnh cảm của mình thì thường sẽ kéo dài hai tuần mới dứt. Mình chỉ có thể xin lùi lịch dự kiến một ngày để khỏe hơn xíu, để xong đợt thuốc mạnh, bớt ho, bớt mệt, bớt khả năng lây bệnh cho người khác. Mình không lùi vài ngày vì lo xáo trộn lịch trình của toàn chuyến đi, sợ phiền sự sắp xếp của người đón ở các điểm đến. Rút cuộc, vì còn bệnh, mà lại di chuyển đường dài, nhiễm mưa, nhiễm lạnh, bệnh lại trở nên kéo dài dai dẳng, chuyển thành viêm xoang mãn tính (sau này khi ra Măng Đen mình mới biết), ảnh hưởng đến trải nghiệm. Mấy ngày ở Đăk Tăng, mình liên tục sổ mũi nặng có đờm vàng, đi một đoạn lại lấy giấy ra, hết gần hai cuộn giấy, có lúc ra máu, thật sự rất ngại mỗi khi tiếp xúc với người khác. Trong đó có hai ngày, viêm xoang nặng nên bị sốt nhẹ, nhức đầu, nhức toàn mặt, đau cả người và nằm bẹp trong phòng ngủ li bì, phải hủy một chuyến đi rừng ngắm voọc với một anh trong làng Vi Ro Ngheo. Trong làng ở vùng sâu không dễ tìm mua được thuốc, mình may mắn xin được vỉ thuốc trị cảm trong tủ thuốc cộng đồng của thôn Vi Rơ Ngheo, rồi lúc chuyển sốt nhẹ và đau nhức thì uống viên Ibuprofen giảm đau mà mình nhớ ra có mang theo, nhưng rất sợ ra gió và không đủ khỏe để tương tác với mọi người nhiều. Đấy, rút cuộc vấn đề sức khỏe đã giới hạn trải nghiệm và khiến thời gian một tuần trở nên vô cùng ngắn.
Thời điểm này nắng nóng, bà con ở thôn Đăk Tăng thường không vào rừng mà chủ yếu đi thu hái cà phê trái vụ để bán, bố mẹ Siu cũng bận chăm cháu nên ít vô rẫy như trước. Mình chạy xe ra trung tâm xã Đăk Tăng cũ và cảm thấy buồn lòng với khung cảnh vắng lặng, với các trụ sở văn phòng hành chính xã bị bỏ hoang, những tiệm tạp hóa cũ đã đóng cửa,… Mình chạy lòng vòng trong thôn, hy vọng gặp được nhóm các anh chị nào đó để có thể trò chuyện thì gặp được một nhóm các anh đang ngồi ăn và uống rượu với ché rượu cần ở bên. Trong nhóm có cả anh trưởng thôn, sau khi giới thiệu bản thân và xin phép được ngồi tham gia thì chuỗi trò chuyện sâu về đời sống cộng đồng với những thay đổi trong việc bảo vệ rừng bắt đầu. “Em đi như này phải có tiền hỗ trợ công tác chứ?” – Các anh thắc mắc… Mình thích những cuộc trò chuyện đến tự nhiên như thế, không chuẩn bị câu hỏi hay nội dung gì, chỉ trôi theo dòng chảy của câu chuyện với sự tò mò vô bờ bến của mình.
Mình thích cuộc trò chuyện dù ngắn ngủi với một bạn thanh niên trẻ tuổi trong làng, khi em ấy đang cùng các anh em khác trong thôn chơi bóng chuyền vào buổi chiều. Được biết, em ấy đang làm nhân viên thuộc lực lượng bảo vệ rừng bên lâm trường, cho mình nhìn thấy một hình thức kết hợp người dân địa phương vào công tác bảo vệ rừng mới khá thú vị trong vài năm gần đây. Những bạn trẻ năng động, xông xáo, có khả năng tư duy tốt, khả năng đào tạo tốt (học cách sử dụng thiết bị, các công cụ kỹ thuật) sẽ là cầu nối quan trọng (nếu chọn lọc đúng người đáng tin cậy) giữa bên quản lý rừng và cộng đồng, sẽ góp phần duy trì được nhiều những tri thức sinh thái truyền thống quan trọng của cộng đồng (thứ mà mình sợ bị xóa mòn).
Mình thích việc gặp gỡ và tương tác dù ngắn với các chị em trong thôn khi mua hàng tại một tiệm tạp hóa nhỏ, được một em gái cho xem clip em ghi lại cảnh đàn khỉ đang chạy như bay về phía đám rẫy mỳ bắp của bà con, cho thấy một ví dụ điển hình của cái gọi là human-wildlife conflict.
Mình gặp gỡ lại A Lang, là bí thư của thôn Đăk Tăng (một thôn trọng điểm của dự án khi trước), là một người cho mình cảm giác chắc chắn, tin cậy, quý mến với năng lực lãnh đạo thể hiện rõ. Mình thích cuộc trò chuyện sâu bên bếp lửa trong nhà sàn với A Lang và vợ của anh, con gái anh và chàng rể trẻ cùng hai đứa cháu sinh đôi vài tháng tuổi vô cùng kháu khỉnh. Vì không ghi âm, ghi chép nên mình không nhớ rõ những gì đã nói, chỉ biết rằng từ ngày sáp nhập xã thì bà con vất vả, tốn kém thời gian và chi phí đi lại hơn mỗi khi cần làm thủ tục giấy tờ và lãnh đạo xã sẽ có phần trở nên xa cách với thôn bản…
Mình vào thăm làng du lịch cộng đồng Vi Rơ Ngheo và may mắn được gặp anh Thắng, chị Trinh (vợ anh) của bên cà phê Rẫy Rừng, nhân dịp anh chị vào trực tiếp trong thôn để ở lại vài ngày, thu mua, lọc rửa và phơi cà phê chín mua từ bà con. Mình xin phép ăn cùng bữa cơm, phụ gom cà phê đôi chút, rồi trò chuyện sâu với anh chị, biết thêm về dự án trồng 1 triệu cây xanh bản địa mà anh chị khởi xướng cách đây vài năm, biết thêm câu chuyện phát triển thương hiệu cà phê Rẫy Rừng và giúp bà con thu hái cà phê đúng cách, bán với giá tốt hơn; cả việc anh Thắng cũng tham gia sâu vào việc phát triển ý tưởng và xây dựng Chợ phiên Măng Đen từ những ngày đầu. Thật sự, hai anh chị là những nhân vật thú vị, là những đốm sáng đang tạo những giá trị tử tế, tích cực trong khả năng riêng, không cần nhân danh sứ mệnh hay phụng sự gì to tát. Mình tin, việc gặp anh chị ở thôn không phải là tình cờ, mà như có sự sắp đặt và dẫn dắt của Chúa. Bà con thôn Vi Rơ Ngheo theo đạo Tin Lành, còn anh chị hình như bên Công giáo (mình cũng vậy). Chúa như sợi chỉ đỏ kết nối những duyên lành và hiện diện thường xuyên ở những người mà mình gặp, nơi mà mình đến.
Mình thích cuộc trò chuyện sâu với A Mau, là an ninh của thôn, là một người có đức tin rất sâu sắc, nhớ và hiểu biết về Kinh Thánh rất nhiều. Sẵn với mối quan tâm về việc ảnh hưởng của tôn giáo lên đời sống của cộng đồng và bảo tồn rừng, mình đào sâu thêm, ngạc nhiên thích thú khi A Mau dẫn chứng câu nào trong Kinh Thánh nhắc nhở về việc phải bảo vệ thiên nhiên. Khi mình hỏi điều gì củng cố đức tin ở em ấy, A Mau kể về việc từng uống rượu nhiều rồi khoảnh khắc bừng tỉnh khi đọc thấy một dòng thông điệp trong Kinh Thánh, rồi từ từ từ bỏ việc uống rượu. Khi những người trong thôn ngạc nhiên nhìn thấy sự thay đổi ở em ấy, A Mau nhắc nhở những người uống rượu khác rằng, đừng nhìn vào em ấy mà hãy đọc những điều được chỉ bảo trong Kinh Thánh. Cũng từ đó, người thân và những người trẻ từng uống rượu xung quanh cũng đã có sự thay đổi tích cực. Thật sự thú vị.
Sau cùng, mình rất rất cảm ơn A Siu vì sự hỗ trợ vững chắc, vì đi thăm hai ba thôn xung quanh, cứ bảo đang ở nhà A Siu thì hầu như ai cũng biết và xác lập được sự tin tưởng ngay lập tức. Cảm ơn A Siu đã dành thời gian ngồi có cuộc trò chuyện sâu với mình về hành trình của em ấy, một hành trình vượt những khó khăn bất lợi điển hình của các cộng đồng đồng bào thiểu số, để học tập, tốt nghiệp đại học và định hình được một con đường sự nghiệp cho riêng mình. Mình thực sự cầu mong mỗi thôn bản sẽ tìm thấy được những người trẻ ưu tú như A Siu để tiếp tục kế thừa, làm người dẫn dắt và gìn giữ bản sắc của cộng đồng theo hướng tích cực.
4. Tình nguyện viên tại Green Beli Farm (GBF)
Sẽ là rất dài để viết chi tiết những trải nghiệm và nhận thức mình có được tại nơi này. Vốn không thích phải ngồi ăn, nói chuyện, tương tác với vài người khác (đa phần do khác biệt mối quan tâm và tần số – trải nghiệm mình thường gặp), mình đã chuẩn bị tư tưởng rằng trong hai tuần này, mình sẽ thích nghi, thích ứng, chấp nhận mọi điều kiện khác với ý thích cá nhân. Ấy vậy mà, khoảng thời gian ấy lại trôi qua dễ chịu vì mình may mắn gặp được những cá nhân cũng rất chất lượng và thú vị ở chiều sâu tâm hồn và tính cách.
– Đó là Hải, cậu em người Huế với hành trình rời bỏ công việc tại Sài Gòn để đi làm TNV nông nghiệp xanh qua nhiều nông trại trước khi dừng chân sống tại farm này như người nhà và là nhân sự chính của farm. Hành trình đó kéo dài gần 2.5 năm, trong đó Hải ở GBF trên vùng đồi vắng đã được một năm. Hải sâu sắc, có tính tự phản tỉnh cao độ, luôn tìm thấy bài học để cải thiện bản thân, nâng cấp góc nhìn nhân sinh quan của mình và luôn hướng thiện. Hải không sở hữu vẻ ngoài lẫn ngôn ngữ giao tiếp dễ gây ấn tượng, nhưng tiếp xúc và nói chuyện sâu, sẽ nhìn thấy một tâm hồn có rất nhiều sự thú vị và giá trị tích cực (cho thấy hình thức chưa bao giờ là quan trọng).
– Đó là Bình, “anh nông dân mê nói” được nhiều người biết đến, một kỹ sư nông nghiệp được đào tạo bài bản với giọng nói hay nên còn kiêm thêm công việc MC tại các sự kiện, giải chạy. Bố mẹ Bình vốn cũng có đất nông nghiệp và những rẫy cà phê riêng, nhưng Bình vẫn tự thích “khởi nghiệp”, tự góp phần làm chủ và vận hành GBF cùng một người anh khác, hoàn toàn không nhờ cậy gia đình. Sau 3 năm gầy dựng, đợt lễ vừa rồi, khi mình ở đó, là lần đầu tiên Bình đưa bố mẹ đến thăm quan farm của mình. Bình đam mê môn chạy bộ, thường hay tham gia các giải chạy nên giữ dáng và kiểm soát việc ăn uống khá kỹ (không như mình). Những người trẻ thích chạy như Bình ở Pleiku thường rất hay chọn đỉnh núi Chư Nâm làm nơi luyện tập và chạy từ dưới chân núi lên trong khoảng 1.5 tiếng; trong khi những người leo thông thường như mình thường mất 3.5-4 tiếng ì ạch ná thở để chinh phục đỉnh núi này. Mình đùa với Bình rằng sự kỷ luật và cách rèn luyện của những người như Bình không khác gì bên Thiếu lâm tự cả. Thật sự rất nể.
– Đó là Thắng, cậu bạn cùng tuổi, nhân vật siêu thú vị mà mình gọi là “cao thủ ẩn danh”, là người đầu tư về mặt tài chính quan trọng cho việc mua và mở rộng đất của farm, đầu tư hệ thống điện năng lượng mặt trời, hệ thống tưới tiêu và nhiều nhiều thứ khác. Trong khoảng hơn một tuần đầu ở farm, Hải suốt ngày cứ nhắc đến “anh Thắng”, kể biết bao là điều tốt đẹp hay ho về người này, khiến mình siêu tò mò. Thắng lúc đó đang một mình vi vu du lịch khắp châu Âu trong vòng một tháng, trong khi năm trước cũng đi một chuyến tương tự. Một nhân vật rất giỏi, học về tài chính, biết cách nhìn và dự đoán xu thế, biết cách đầu tư, cũng đã từng khởi nghiệp và làm nhiều thứ trước khi tự chủ về mặt tài chính và lui về “ở ẩn”, sống nhẹ nhàng vui vẻ theo sở thích riêng. Sau cùng thì mình cũng có cơ hội được gặp gỡ vị cao thủ này và có những cuộc trò chuyện sâu, qua nỗ lực kết nối của Hải. Qua những câu hỏi phỏng vấn của mình, Thắng cho biết cách cậu ấy lựa chọn sống tích cực và thong dong tự tại như trước giờ là nhờ xem được một đoạn clip về vũ trụ, lịch sử hình thành trái đất và nhận ra con người quá bé nhỏ trước vũ trụ. Một đời sống của con người, kể cả trăm năm, là không gì cả, nhưng tự con người làm phức tạp chính mình với những nghĩ suy, cân nhắc, e ngại đánh giá; sao không cứ vui và vô tư như những sinh vật khác (Thắng lấy ví dụ về những chú chó trong nông trại). Mình cũng chia sẻ rằng đã từng xem một clip tương tự và tự nhận ra một đời người chỉ như chấm kim lóe sáng và vụt tắt so với lịch sử sự sống trên Trái đất, nhưng bản thân vẫn bị cuốn vào vòng xoáy khổ đau, tâm tư các kiểu. “Cứ enjoy thôi” – Thắng nói, và đó là cách bạn tiếp tục tận hưởng cuộc sống này, như người hiểu game và chơi game cuộc đời một cách vui vẻ. Thắng cho mình cảm giác về sự vững chãi, tự tin, hiểu giá trị bản thân và có sức mạnh nội tại rất lớn. Mình nhớ có nói với bạn rằng, những người theo con đường tu tập, thức tỉnh thường phải trải qua rất nhiều thử thách, khổ đau để mới tu tâm, rèn luyện rồi dần đạt đến trạng thái này (không nhiều). Thắng cho mình thấy một con đường khác, nhất là khi bạn ấy tự nhận mình vô thần, không tin vào thế giới vô hình hay một đấng tối cao nào khác. Thắng bảo bạn ấy không có nhu cầu, mong muốn tìm ra sứ mệnh hay phải phụng sự xã hội gì (vì bạn ấy đang nhìn loài người như một sinh vật sống tương tự như các loài khác trên trái đất) dù cũng có từng làm chương trình thiện nguyện. Mình thì rất tôn trọng góc nhìn và lựa chọn này, miễn bạn ấy luôn gieo năng lượng tích cực và không gây hại cho ai. Thắng cũng có nói về Lão Tử, Khổng Tử, Nho giáo và Đạo giáo (nhấn mạnh quyển Đạo đức kinh), cho thấy cách bạn sống dường như được ảnh hưởng nhiều từ tư tưởng của Lão Tử. Trò chuyện sâu với Thắng, mình lại nghĩ đến Mạnh (Trà Nhân Kiệt), cậu bạn đã gặp lúc học về y học cổ truyền – Đối với mình, đây đều là những “cao thủ”/người tài trí với nhiều phẩm chất tốt mà mình rất nể phục, cũng là số ít những người mà mình có thể nói chuyện dễ dàng về những chủ đề “deep” dạng này (thành thật thì mình chưa đủ độ sâu, đủ kiến thức và định lực vững như hai bạn).
– Đó là Thư, em nữ khách trải nghiệm đăng ký khoảng một tuần sống tại vườn. Mình chỉ được thông báo về sự xuất hiện của Thư từ phía farm khi em ấy đang chuẩn bị lên xe từ Sài Gòn di chuyển đến farm, rằng em ấy có thể sẽ ở chung phòng cùng mình. Ban đầu mình có chút không vui khi không được thông báo từ sớm trước ít nhất vài ngày để chuẩn bị tinh thần (vì mình từng hỏi về việc mình có ở chung với ai không, rằng mình thích một mình nên thật may khi giai đoạn mình lên sẽ không có ai khác). Tuy vậy, về sau mình bỏ qua thiếu sót này của phía farm và tập quan sát cách tâm mình đang phản ứng trước điều bất như ý, tập chấp nhận và tìm điểm tích cực trong trải nghiệm này. Thật may mắn, vì Thư là một cô gái xinh xắn với tính cách và chiều sâu nội tâm cũng rất thú vị. Tương tự như Hải, Thư cũng sẽ quan sát chính mình, điều chỉnh và chuyển hóa nội tâm trước mọi sự (người và sự vật, sự việc) theo hướng tích cực. Thư là người theo đạo Công giáo gốc và theo thói quen, khi gặp gỡ một người trong đạo Kito giáo nào, mình luôn đặt hai câu hỏi: Có bao giờ bị lung lay đức tin và vì sao? Điều gì khiến bản thân củng cố đức tin và giữ vững? Thư cũng kể về một lần đi ngang qua nhà thờ, khi trong lòng đang chìm trong ngổn ngang, thì đột nhiên khoảnh khắc khai sáng chợt đến và giúp em ấy ngộ ra, nhẹ nhàng buông bỏ, vượt qua giai đoạn khó khăn. Điều mình học ở Thư là cách em yêu thương chăm sóc bản thân rất tích cực, với việc thực hành yoga mỗi ngày, với việc học cách kiểm soát, chuyển hóa phần tính cách chưa tốt, với việc thực tập không quan tâm người khác đánh giá hay suy nghĩ gì về mình. Thư, giống mình, đều sinh ra vào những giờ đầu tiên sau đêm trăng rằm (Thư là lúc 3h, còn mình là 5h sáng), nên sẽ chịu ảnh hưởng về mặt năng lượng của ngày giờ sinh, hình thành nên những nét tính cách và không gian nội tâm phức tạp. Hai chị em mình đều tin rằng, việc gặp gỡ này là món quà từ Chúa…
Sau cùng, đốm sáng xuất hiện vào cuối chuỗi ngày mình ở GBF là RN (người mà mình xem là best friend, vừa là tâm giao, vừa là kẻ thù) sau ba tuần không trò chuyện. Sau những ngày trò chuyện sâu và chân thành ở vai trò người chị, người bạn, sống đúng tuổi đời thì nay mình lại được líu lo, toe toét, nghịch ngợm cười nói bày trò như trẻ con với RN. Đứa trẻ bên trong của mình (inner child) gặp lại bạn thân nhất của nó (mà rất hay dỗi và nghỉ chơi) nên vui vẻ hí hứng lắm, không có vẻ điềm tĩnh, sâu sắc, người lớn.
Những ngày ở farm, mình thoải mái trò chuyện rất nhiều trong các bữa ăn chung hay những buổi tối sau bữa ăn cùng ngồi uống trà, ngắm sao trời, hay bữa tiệc nướng. Vì là gặp gỡ những người cùng vibe, cùng “bộ lạc” nên không cảm giác phải gồng lên và mất năng lượng. Ở farm, mỗi sáng mình dậy lúc 6h sáng, ăn sáng chuẩn bị các thứ thì tầm 7h hơn sẽ vào việc và trong hai tuần đó, mình thường làm công việc nhổ, dọn cỏ, cắt và đào cỏ xen kẽ đôi chút việc thú vị hơn đó là đi thu hoạch ổi chín, trồng rau lủi hay tỉa bớt lá ở những chậu dâu tây. Những hôm dọn hố cỏ mọc dày xung quanh gốc cây quýt, mình phải dùng cuốc đào rễ dày những cây cỏ cao trong nắng, khá là mất sức, nên cứ đào được 1-2 hố lại ngồi nghỉ. Nhờ làm việc hơi nặng xíu như vậy và vì không quen dạng việc này, nên mình ăn rất ngon miệng và ngủ trưa với tối cũng rất ngon (do trời bên ngoài rất nắng nên sau khi ăn trưa qua hơn 12h thì sẽ nằm xem điện thoại một lúc rồi ngủ đến tận hơn 3h chiều), cũng vì vậy mà tăng cân vèo vèo. Ở farm, mình được thoải mái biến tấu để chế biến các món ăn, sử dụng các loại rau trái trong vườn, tự tin thể hiện việc nấu nướng mà không bị e ngại sự đánh giá. Xong cuối buổi chiều lúc trời mát, sẽ thường ra ngồi ở khu vực ván gỗ nhìn xuống thung lũng để thiền một chút, nguyện cầu một lúc, chơi với các em chó, dạo bộ, tập thể dục hoặc ngắm hoàng hôn. Những lúc như thế, trong lòng có cảm giác bình an tuyệt đối, tâm trí rỗng rang, trong suốt, không lo nghĩ về tương lai hay quá khứ – Đó là cảm giác tĩnh lặng nội tại mà mình nghĩ nhiều người tu tập giữa đời sẽ luôn muốn hướng đến, cũng là cảm giác mình tìm kiếm giữa những tháng ngày căng thẳng hỗn loạn khi xưa. Việc này xác nhận cho mình rằng, con đường mình chọn đi vẫn luôn đúng với chính bản thân, không gắn giá trị bản thân và tinh thần với tiền tài, danh vọng, địa vị và những thước đo hữu hình khác. Mình biết cảm giác này chỉ là tạm thời, khi đang ở trong thuận cảnh, khi đã học cách buông bớt những mong cầu, dính mắc gắn với ánh nhìn và kỳ vọng của xã hội. Ít ai trong số họ tự hỏi: khi tháo đi những lớp phủ (hình thức, địa vị, nhãn mác, tiền tài, nhà cửa), đứng trước cái chết/trước Chúa/Phật, ta là ai, điều gì ta tự hào nhất ở một đời đã qua khi nhìn lại?
Mình vốn đã luôn thích và hướng đến đời sống “ẩn” bình dị nơi thiên nhiên núi rừng, đã từng nghĩ đến việc đi tu trước kia, chỉ cần bảo vệ tâm mình, sự bình yên và giá trị cốt lõi, nên hai tuần ấy cũng là cơ hội để bản thân xem là đã sẵn sàng với đời sống này chưa (với điều kiện thuận lợi và hài hòa về mặt con người). Giữa sự an yên đấy, với lịch trình hàng ngày lặp đi lặp lại có phần đơn điệu ấy, nhu cầu tiêu dùng cũng rất đơn giản, nhìn thấy cách Hải sống như thế nào ở nơi này cả năm qua, tự dưng lại nghĩ: À, mình chưa sẵn sàng để theo đuổi đời sống này đến cuối đời, chỉ có thể dành thêm thời gian trải nghiệm. Mình nhận ra mình vẫn còn thích sự kịch tính một chút, vẫn thích được học thêm, quan sát thêm, vẫn muốn làm thêm đôi điều gì đó lớn hơn một chút, vẫn muốn khám phá các vùng đất mới, chinh phục thêm những mục tiêu xa, tiếp tục chuyển hóa và nâng cấp phiên bản bất toàn này qua các thử thách khác. Chắc là khổ quen rồi nên sướng (về mặt thân tâm trí) chưa quen được.
Trong cuộc đàm đạo bên ấm trà buổi đêm với Hải và Thắng, tụi mình đã nói rất nhiều về chủ đề tâm linh, tôn giáo. Hải từng tin nhưng rồi mất bớt lòng tin vào cõi vô hình. Còn Thắng, như đã nói, vẫn xem tôn giáo như nơi nương tựa của những tâm hồn còn yếu ớt (chưa có định lực đủ mạnh) nhưng tôn trọng lựa chọn niềm tin của mỗi người. Còn mình, mình nhớ đã chia sẻ một quan sát như thế này với hai anh em: Mình thấy rằng, đứng trước một nhà sư mặc bộ áo tu hành, dù không biết người ấy như thế nào, một cách vô thức, mọi người sẽ ứng xử tôn trọng và cung kính. Một người khác, tu giữa đời, không bận áo nâu, cũng không sống đời sở hữu tiện nghi vật chất như nhà sư kia, luôn sống hướng thiện, nhưng cũng một cách vô thức, mọi người sẽ xem nhẹ, đánh giá người kia như một kẻ thất bại. Mình kết thúc: Tuy mình “vô sản”, nhưng hành trình đã qua giúp mình hiểu và vững hơn ở giá trị bản thân, và điều quan trọng nhất đối với mình đó một đức tin không lay chuyển vào sự hiện diện, che chở và dẫn dắt của Chúa. Mình biết, giữa mình với Thắng, tâm linh và đức tin là bức tường ngăn cách rất cao lớn dù hiểu và tôn trọng con đường của nhau.
5. Vài ngày ở thôn Đê Kơ Jiêng (làng đồng bào người Ba Na), thôn vùng đệm VQG Kon Ka Kinh
Mình đã định vô thăm VQG Kon Ka Kinh và leo đỉnh Đá Trắng từ đợt ở Pleiku trước kia nhưng chưa làm được. Nên nhân dịp này, vừa muốn ghé thăm vườn, vừa muốn tìm hiểu sự thay đổi của đời sống/văn hóa đồng bào sau nhiều năm VQG được thành lập. Mình nhớ từ chuyến đi VQG Kon Ka Kinh từ mười mấy năm trước, đã được nghe các anh kể sự khác biệt trong thái độ, cách sống của làng có đạo (Tin Lành/Công giáo) và làng không theo đạo, nên cũng rất tò mò. Thật sự rất cảm ơn anh Tâm và em Hằng (FZS) đã giúp giới thiệu, kết nối mình đến ở nhà chú Djưng, từng làm trưởng thôn nhiều năm và giờ là đại diện bên mặt trận thôn – một nhân vật cũng vô cùng thú vị.
Chú Djưng và vợ bên đạo Tin Lành, cùng chung đức tin về Thiên Chúa, nên cũng là cầu nối giúp mình dễ dàng gây dựng lòng tin, để cô chú cởi mở và thoải mái chia sẻ hơn. Trong suốt 20 năm qua, chú là người hoạt động rất tích cực của thôn trong việc hỗ trợ công tác điều tra, nghiên cứu, bảo tồn động vật hoang dã trong rừng. Chú đã tham gia dẫn dắt rất nhiều chuyến thực địa, cũng như tuyên truyền, nâng cao nhận thức bảo vệ rừng cho bà con. Chú cũng được phía các dự án và VQG mời cử đi tham gia nhiều chương trình tham quan học tập, trao đổi kinh nghiệm với các mô hình bảo tồn dựa vào cộng đồng/phát triển sinh kế thay thế ở rất nhiều nơi khác. Chính vì vậy, việc được ở nhà chú đối với mình là một điều quá sức may mắn, là gặp đúng người cần gặp để tha hồ thỏa sức tò mò. Mình thích rất thích những buổi tối trải chiếu, ngồi uống trà trò chuyện khoảng tầm 2 tiếng với cô chú, đi qua vô số chủ đề, kể cả câu chuyện đức tin, rồi lịch sử truyền đạo, những sự thay đổi của cộng đồng và việc bảo tồn trong suốt rất nhiều năm vừa qua (từ lúc VQG được thành lập), sự khác biệt trong đời sống của người Tin Lành và Công giáo ở thôn, khó khăn trong việc thực hiện các mô hình sinh kế thay thế,… Vì không ghi chép nên mình sẽ không thể ghi nhớ chi tiết, nhưng mình thích những cuộc trò chuyện tự nhiên, thả lỏng như này, không theo khuôn khổ, không theo danh sách câu hỏi cần thiết, không phục vụ hoạt động nghiên cứu/dự án nào, không bị áp lực vô hình của việc phải thu thập đủ thông tin trong giới hạn thời gian nhất định. Vì nhìn thấy sự hiểu biết và khả năng học tập cái mới nhanh nhạy của chú, mình đã hỏi chú rằng khi xưa chú học tới lớp mấy, thì ngạc nhiên thay, chú bảo chú “mù chữ” đúng nghĩa vì điều kiện sống và học tập ngày xưa. Nhờ các mục sư và người truyền đạo khác, mà chú và người trong thôn dần được học chữ, không chỉ chữ viết tiếng Kinh mà còn cả tiếng Ba Na. Chú tạo cho mình cảm giác vô cùng tin cậy, từ cách chú sống, cách chú chia sẻ, cách chú xây dựng nhà cửa và chăm sóc vườn tược như một hộ chuẩn mực điển hình của thôn. Trong ngày về (là Chủ Nhật), mình xin được theo cô chú đi dự lễ nhà thờ Tin lành của thôn và chú cũng đã gọi điện trao đổi với ban trị sự bên phía nhà thờ để giới thiệu qua về sự hiện diện của mình. Lúc đến dự lễ, mình thật sự rất quý cách chú kết nối mình với những người quan trọng cần thiết, được ngồi nói chuyện với các anh, được có những cái bắt tay chân thành với bà con, được quan sát và hiểu thêm về đời sống đức tin của bà con. Thật sự, biết ơn Chúa vô cùng.
Tiếp theo là một nhân vật vô cùng thú vị khác mà mình được biết đến qua câu chuyện kể của vợ chồng chú Djưng, đó là Trang, một cô gái Hà Nội kỳ lạ đã một mình đạp xe xuyên Việt, thậm chí qua đèo Hải Vân trong đêm. Rằng Trang sẽ xin tá túc ở nhà người dân tại các vùng em ấy ghé đến, cũng để gắn kết với cộng đồng và hiểu thêm văn hóa bản địa; rằng Trang đã từng ở nhà cô chú tận 6 tháng vào cách đây khoảng 5-6 năm. Cô chú nói rất nhiều về Trang, cách em ấy hay đi bộ từ nhà cô chú vô VQG rồi trở về (khá xa), rồi ngay cả các anh trong vườn cũng còn nhầm lẫn mình với Trang khi biết mình đi du lịch một mình và ở nhà của chú Djưng. Các anh nói, “bạn Trang đó” rất hay chạy bộ trong vườn. Anh Tâm thì bảo Trang cũng làm rất nhiều việc để hỗ trợ bà con trong thôn. Trời ạ, một nhân vật quá sức thú vị để được hiểu thêm, nên vào ngày cuối, mình đã mượn điện thoại của chú để nhắn với Trang và xin kết nối. Được biết, Trang hiện tại đang làm bên Next Continent (mới được một năm), cũng đang rèn giũa kỹ năng định danh các loài chim và quan tâm học hỏi về công tác bảo tồn. Mình chắc chắn sẽ sớm có cuộc gọi với Trang để hiểu thêm về cô gái cá tính, mạnh mẽ, độc đáo này.
Tiếp đến, ban đầu mình định xin VQG cho phép mình được đi với chú Djưng lên đỉnh Đá Trắng, với mong muốn là được nghe chú kể thêm về cây con, về tri thức sinh thái mà chú nắm giữ dọc đường đi. Tuy vậy, theo quy định của VQG thì mình chỉ được đi với anh hướng dẫn viên của vườn (dĩ nhiên có trả phí theo quy định). Ban đầu mình khá nản nên định sẽ không đi nữa, nhưng sau lại đổi ý, nghĩ rằng đi với nhân viên VQG cũng là cơ hội để trò chuyện và hiểu thêm công việc của các anh em bên bảo tồn, hiểu thêm khó khăn/xung đột (nếu có) khi gắn kết với cộng đồng… Mình chưa bao giờ đặt mục tiêu là chinh phục đỉnh Đá Trắng hay điểm này điểm kia, mà là giá trị trong câu chuyện dọc đường đi. Thật may mắn với quyết định này, vì hai anh em đã trò chuyện gần như 6 tiếng liên tục trong suốt hành trình, có lúc mệt nhanh là vì vừa leo dốc vừa nói chuyện. Anh ấy cũng là người Công giáo, nên có lúc câu chuyện lại xoay quanh về đức tin. Thông qua anh, mình được biết thêm về việc có bản làng được di dời ra ngoài vườn, được xây nhà tái định cư là nhà gạch xi măng, xong bà con dựng nhà sàn bên cạnh (tương tự thôn Đăk Tăng ở Kon Plong); rồi hình như cũng là làng này, đã tự trở lại vô trong vườn để dựng lại làng với nhà sàn gỗ theo lối sống truyền thống và họ còn gìn giữ được nhiều bản sắc riêng hơn các làng khác. Đây đúng y như thôn mục tiêu mà mình từng muốn nghiên cứu, so sánh trong đề tài PhD. Anh hướng dẫn cũng là một người thật sự thú vị, cho mình hiểu thêm một mảnh ghép cần thiết ở vai trò của bên quản lý, bảo tồn rừng.
Trên đường về thì mình ghé thăm nhà em Hằng (là cán bộ truyền thông, giáo dục bảo tồn của FZS), cũng lại có cuộc trò chuyện khoảng 1.5 tiếng cùng với em, lại được hiểu thêm về hoạt động giáo dục truyền thông của dự án xung quanh vùng đệm, khó khăn mà em từng trải qua, cách thích ứng với những xáo trộn về nhân sự phía chính quyền sau sáp nhập,… Hằng cũng là một cô gái cho mình cảm giác tốt tính, kiên cường, rất đáng quý. Những cán bộ dự án như Hằng, chọn sự gắn bó (lập gia đình) và ổn định ở địa phương, cứ lặng lẽ cố gắng làm thật tốt nhiệm vụ của mình (với độ phức tạp và khó khăn mà người ngoài đọc báo cáo dự án sẽ khó hiểu được, như việc một mình chạy đường trường vô thôn xa xôi), là những người góp phần đóng góp nhiều giá trị tích cực vào sự thành công lâu dài của một dự án bảo tồn. Những người như anh Tâm hay Hằng, sẽ ít có cơ hội xuất hiện dưới ánh đèn sân khấu, nhận được tràng vỗ tay tráng dương, nhưng có vai trò vô cùng cần thiết và đáng trân trọng.
Sau cùng, có lẽ cũng nên nhắc qua em Thắng – là chủ ngôi nhà siêu lý tưởng, rất “chữa lành” mà mình từng ở trước Tết và đang thuê lại tại Pleiku. Thắng, nhiều năm làm bên ngành ngân hàng, quyết định nghỉ việc để chọn sự tự do về mặt nội tâm, cũng đã tham gia khóa thiền Vipassana vì sự tò mò, cũng thường hay thu hút về những người có khuynh hướng tu tập, cũng đã chọn một vài tháng khám phá trải nghiệm qua các vùng miền, đã xây ngôi nhà và chăm chút khu vườn ở trước sau mà không cần sự tham gia hỗ trợ nào từ phía bố mẹ.
Đối với mình, những nhân vật được mình nhắc đến, được thúc đẩy gặp gỡ xuyên suốt thời gian vừa qua, dường như là những người cần gặp, đúng với câu “Đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu” mà mình rất thích. Họ là những đốm sáng lấp lánh, có cá tính và sự độc lập rất riêng, lựa chọn đi những con đường mà đôi khi khó hiểu trong mắt của số đông, sau khi trải qua những chênh vênh đủ nhiều. Họ, chỉ cần là chính họ, ở đó, tại những vùng đất ấy, hiểu bản thân, giữ vững hệ giá trị riêng, luôn biết phản tỉnh trước sự bất toàn của chính mình và hướng thiện, là đã góp phần lan tỏa ánh sáng thuần khiết cho đời. Không biết Chúa có kế hoạch gì cho mình trong chặng đường tiếp theo, nhưng mình hạnh phúc với việc được biết đến những đốm sáng ấy và mong có thể gặp gỡ thêm, gom, kết nối mọi người lại với nhau để tạo thành một vùng sáng rực rỡ.
Mình biết bài viết rất dài, mất gần hai ngày trời để ngồi lại và viết, không theo công thức ngắn gọn dễ thu hút tương tác. Bài viết này, như một ngọn lửa nhỏ, mong lại chạm đến những ngọn nến khác đang ẩn mình đâu đó. Biết ơn sự dẫn dắt của Chúa thật nhiều!